Er zijn reizen die je maakt om een plek te zien; een mooi eiland, een bekende bergtop of bekend gebouw. En dan zijn er reizen die je op een nieuwe manier naar de wereld laten kijken. Mensen ontmoeten die een andere levensstijl hebben en die mij iets kunnen leren, is mijn belangrijkste reden om te reizen. Deze nomade trekking in Marokko — wandelen door de Zuidelijke Anti-Atlas rond Jbel Saghro, verblijven bij nomadenfamilies en begeleid worden door iemand die zelf zo is opgegroeid — hoort zonder twijfel bij die laatste categorie.

Ik deed een driedaagse nomade trekking georganiseerd door Morocco Green Tours. De afstanden waren niet extreem, maar de ervaring ging diep. Diep de afgelegen landschappen in, diep in gesprekken over overleven en verandering, en diep in de complexe realiteit van het nomadenleven in tijden van een klimaatcrisis.

Dit was geen “kijk hoe anders deze mensen zijn”-tour, zoals je die vaak ziet. We werden ontvangen als familie, en dat maakt een wereld van verschil.

Eerste nacht: een stenen huis & familiebezoek

De trekking begon niet met dramatische bergtoppen of uitgestrekte valleien, maar met een familiehuis.

De eerste stop was bij het huis van de familie van mijn gids, die ons niet als klanten ontvingen, maar als familiebezoek. We sliepen in een stenen koepel die gids Hammou zelf had gebouwd; een stevige, ronde constructie van lokaal steen, ontworpen om warmte vast te houden tijdens ijskoude woestijnnachten. Simpel, mooi en uiterst praktisch.

Hammou’s droom is om meer van deze koepels te bouwen.

De koepels hebben 2 doelen:

• Beschutting voor nomaden tijdens koude nachten wanneer tenten niet meer genoeg zijn
• Accommodatie voor trekkers, waarbij de inkomsten rechtstreeks terugvloeien naar de lokale gemeenschap

Dit is hoe duurzaam toerisme er in het echte leven uitziet — geen glanzende eco-labels, maar ideeën die voortkomen uit noodzaak en behulpzaamheid. Hammou groeide zelf op als nomade. Hij leerde deze levensstijl niet uit boeken en erfde het als een soort “culturele act”. Hij leefde het. En dat maakt het verschil voor een trip als deze.

Verhaaltje: Tijdens een van onze wandelingen wees hij naar een berg. “Achter die berg ligt een grot, daar ben ik geboren.” Het was tijdens een zware storm en zijn moeder zocht daar beschutting tegen de regen. En precies toen besloot baby Hammou zich te laten zien. Ze leefden twaalf dagen in die grot, terwijl ze de storm afwachtten. Een echt nomadenverhaal over aanpassingsvermogen. Zijn moeder bood hem een veilige plek, met wat de natuur haar gaf.

Het probleem met veel ‘authentieke’ tours

Er zijn tours — in Marokko en elders — die traditionele gemeenschappen behandelen als een soort tentoonstelling. Je loopt binnen, maakt foto’s, observeert zwijgend en vertrekt met een verhaal over wat voor “authentieke” ervaring je hebt gehad. In Marokko zijn touroperators dol op dat buzzword. Al hun tours zijn hetzelfde, maar ze zijn oh zo authentiek.

Maar zijn ze dat echt?

Deze nomade trekkings gaven mij soms een ongemakkelijk gevoel. Is het niet een beetje raar om mensen te bezoeken enkel omdat ze een andere levensstijl hebben, en te kijken hoe zij leven? Alsof hun manier van leven entertainment is, of iets waar je grapjes over kunt maken. Iets dat thuishoort in een historisch museum, niet in het echte leven.

Het kan voelen als een bezoek aan een dierentuin. Je interacteert niet, je observeert. De mensen zijn geen deelnemers, maar objecten van nieuwsgierigheid. Hun leven wordt entertainment.

Dat is hier niet gebeurd. Bij Morocco Green Tours draait het juist om interactie en educatie. De gastvrijheid is oprecht. We worden ontvangen door deze families omdat ik met een gewaardeerde vriend reis. Hammou kent iedereen persoonlijk, helpt hen hun land te ontwikkelen en ondersteunt de gemeenschap als geheel. De families stoppen hun leven niet wanneer wij langskomen om een show voor ons op te voeren.

Bij een van onze overnachtingsplekken kwamen we pas tegen het einde van de dag aan. We zetten onze tent op en kookten zelf. Pas de volgende ochtend ontmoetten we de familie. De vader was afwezig; alleen de moeder en haar dochters waren thuis. Omdat we hen niet ongemakkelijk wilden laten voelen door ’s avonds laat langs te komen, hielden we afstand en gingen pas langs nadat Hammou de volgende ochtend had gevraagd of we welkom waren.

Hoewel we werden uitgenodigd voor thee en een korte weefles, pasten zij hun dag niet voor ons aan. Bij veel andere tours worden ontmoetingen vooraf geregeld en wordt er een show gemaakt van samen koken of muziek maken. En hoewel Marokkanen graag koken en muziek maken, is zo’n perfect plaatje vaak juist verre van authentiek.

In hun schoenen lopen verandert je perspectief

Deze trekking ging niet alleen over het ontmoeten van mensen. Het ging over het voelen van het landschap en de omstandigheden.

In drie dagen liepen we:

• Dag 1: ±7 km
• Dag 2: ±12 km, inclusief lunchstop en overnachtingen bij twee verschillende families, plus een klim van 400 meter naar onze slaapplek
• Dag 3: ±7 km terug

Op papier is dit goed te doen — en dat is het ook, als je redelijk fit en gezond bent. Maar wandelen hier leert je iets essentieels: afstand betekent iets heel anders wanneer infrastructuur schaars is. Ik had de hele dag om deze afstanden te lopen, zonder haast, zonder een strak schema.

Maar als je hier woont, is een trip naar de stad voor voorraden geen snelle boodschap meer. Het kan uren lopen betekenen, afhankelijk zijn van iemand met een scooter of auto, of simpelweg zonder moeten doen. Mensen leven van wat ze kunnen verbouwen, ruilen of krijgen van anderen. Elk object, elke hulpbron, heeft gewicht. Je begint te begrijpen hoe inspanning het dagelijks leven vormt. En hoe het is om als nomade te leven: al je bezittingen inpakken en weer verder trekken.

Een driedaagse nomade trekking is slechts een inkijkje in dit leven, zeker als je een ervaren wandelaar bent. Wil je je echt een nomade voelen, kies dan voor een langere tocht van 7, 14 of zelfs 21 dagen.

Verwoestijning en verplicht moeten settlen

Het nomadenleven in Marokko verandert — niet omdat mensen dat willen, maar omdat het land hen daartoe dwingt. Een storm zoals die waarin Hammou werd geboren, heeft zich al vele jaren niet meer voorgedaan. Verwoestijning heeft het land uitgedroogd, waardoor het steeds moeilijker wordt om iets te verbouwen. Waterbronnen drogen op. Natuurlijke graasgebieden kunnen kuddes niet langer het hele jaar door onderhouden. Daardoor hebben veel nomadenfamilies zich op één plek gevestigd.

Ze hebben hun vee verkocht om zich te vestigen.
Ze hebben stenen huizen gebouwd voor betere beschutting.
Ze hebben irrigatiesystemen aangelegd om kleine tuinen en bomen te laten groeien.
Ze hebben zich aangepast.

Maar aanpassing betekent niet dat het makkelijk is.

Veel mensen met wie we spraken gaven openlijk aan dat ze moeite hebben met deze manier van leven. Ze missen de vrijheid van het meebewegen met de seizoenen. De nomadische identiteit is diep verbonden met beweging, en gedwongen stilstand voelt als verlies.

Tegelijkertijd is er ook een andere kant.

Het voordeel van op één plek blijven: onderwijs

Een van de meest ingrijpende veranderingen die vestiging heeft gebracht, is onderwijs.

Traditioneel was onderwijs bij nomaden informeel en praktisch. Ouders leerden hun kinderen:

• Hoe je voor geiten zorgt
• Hoe je kookt op vuur
• Hoe je het land en het weer leest
• Hoe je samenleeft met de natuur

Dat zijn onschatbare vaardigheden, en lange tijd was dat alles wat een nomade nodig had. Maar niemand leerde lezen. Niemand leerde rekenen. Niemand leerde hoe je een langdurige tuin ontwikkelt of iets bouwt voor de toekomst, omdat men altijd onderweg was. In een veranderende wereld verandert ook de relevantie van vaardigheden.

Als gemeenschapsinitiatief zijn er daarom tentscholen opgezet. Jonge kinderen leren lezen en schrijven. Sommigen zetten hun opleiding voort in steden na het afronden van de nomadenschool, en kiezen zo voor andere beroepen.

In tijden van klimaatverandering is keuzevrijheid cruciaal. Onderwijs geeft kinderen de mogelijkheid hun families op nieuwe manieren te ondersteunen — door betere irrigatiesystemen te ontwerpen, door bureaucratie te begrijpen of door toekomstige generaties te helpen zich soepeler aan te passen.

Dit kan er echter toe leiden dat het nomadenleven zoals het ooit bestond langzaam verdwijnt. Dat is pijnlijk en iets waar oudere nomaden moeite mee hebben, maar jongere generaties zien dit misschien niet als een verlies. Voor hen zijn er nu meer keuzes. Als zij nomade blijven, is dat een bewuste keuze, niet omdat ze zijn opgegroeid afgesneden van de rest van het land zonder dezelfde vaardigheden te leren.

Toerisme als middel, mits goed gedaan

Moet je dan een nomade trekking in Marokko boeken? Toerisme brengt geld naar deze gemeenschappen. Geld dat nodig is om voorzieningen te kopen die ze zelf niet meer kunnen produceren. Maar intentie is belangrijk.

Sommige touroperators bieden oppervlakkige ervaringen die mensen reduceren tot decor. Anderen, zoals Morocco Green Tours, werken mét gemeenschappen in plaats van om hen heen.

Ze werken met lokale gidsen die zelf nomaden zijn geweest.
Ze ontwerpen routes die betekenisvolle interactie mogelijk maken.
Ze geven prioriteit aan educatie, respect en langetermijnvoordeel.

Dit is geen liefdadigheid. Het is samenwerking.

Een echte trekking met de laatste nomaden van Marokko

Voor reizigers die echt diep in het nomadenleven willen duiken, biedt Morocco Green Tours iets uitzonderlijks: trekking met nomaden tijdens hun jaarlijkse transhumance. Hoewel steeds meer nomaden zich vestigen, blijven sommigen zo lang mogelijk hun nomadische levensstijl behouden. Terwijl de seizoenen veranderen, trekken zij nog steeds door het land op zoek naar gebieden met meer hulpbronnen. En je kunt met hen meegaan.

Deze ervaring vindt twee keer per jaar plaats en laat je meelopen met Amazigh (Berber) nomadenfamilies van de Ait Atta-stam. Je kampeert samen, deelt maaltijden en ervaart het ritme van migratie. Je helpt bij het afbreken van tenten bij zonsopgang. Je loopt mee met kuddes, kamelen en muildieren.

Het is een reis van meer dan een week, dwars door het Hoge Atlasgebergte en langs adembenemende landschappen. Je ervaart hun uitdagingen (en waarschijnlijk meer, aangezien zij hier al hun hele leven aan gewend zijn), maar ook de vreugde en vrijheid die zij voelen. Het is een unieke kans om mee te lopen met een groep mensen die al eeuwenlang een andere levensstijl heeft, en die je ongetwijfeld iets kan leren.

Ethisch toerisme is een keuze

Reizen is nooit neutraal. Waar je naartoe gaat, met wie je reist en hoe je je verhoudt tot anderen heeft gevolgen. Je kunt kiezen voor ervaringen die cultuur consumeren, of voor ervaringen die haar ondersteunen.

Als je overweegt om te trekken in Marokko, stel dan vragen. Zoek naar bedrijven die:

• Werken met lokale gidsen die de cultuur zelf hebben geleefd
• Ervoor zorgen dat gemeenschappen direct profiteren
• Educatie en interactie belangrijker vinden dan spektakel

Morocco Green Tours doet precies dat:

Ze ontwerpen milieuvriendelijke trekkingreizen door het Atlasgebergte, Jbel Saghro, de Sahara en daarbuiten — van eenvoudige wandelingen tot uitdagende beklimmingen. Hun gidsen zijn gecertificeerd, meertalig en diep verbonden met het land en de mensen. En het allerbelangrijkste: zij behandelen het nomadenleven niet als entertainment. Ik heb er eerlijk gezegd nooit over nagedacht om zo’n tocht met een andere organisatie te doen, omdat dat nooit goed voelde. Maar ik ben ontzettend blij met de ervaring die ik heb gehad met Morocco Green Tours.

Ik kwam naar Marokko voor de landschappen. Ik vertrok met een dieper begrip van veerkracht, verlies, aanpassing en verbondenheid.

Deze trekking herinnerde me eraan dat reizen op zijn best niet draait om het verzamelen van ervaringen, maar om leren van de mensen die je onderweg ontmoet. Om met mensen mee te lopen, niet langs hen heen. Om meer te luisteren dan te kijken. En om nieuwsgierigheid te verkiezen boven consumptie.

Als je een andere wereld binnenstapt, doe het dan voorzichtig. Doe het ethisch. En doe het met mensen die het pad kennen — omdat ze het hun hele leven al bewandelen.