De van nature duurzame Italiaanse cultuur

Lizet Wesselman - 23/04/2024

De van nature duurzame Italiaanse cultuur

Lizet Wesselman - 23/04/2024

Ik heb een maand rondgereisd door Italië en ik moet zeggen dat het me positief verrast heeft qua duurzaamheid. En wat ik het mooiste vond, is dat duurzaamheid ontzettend verweven zit in de Italiaanse cultuur. Natuurlijk zijn er ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid en minder plasticverbruik et cetera. Maar er zijn bepaalde tradities en gewoontes die van nature duurzaam zijn en vooral populair zijn, omdat het traditie is. Italianen houden heel erg van hun tradities, en dat is precies hun sterke kant qua duurzaamheid.

Een stukje Italiaanse cultuur

Ik ben echt groot fan van de Italiaanse cultuur en de koppigheid van Italianen. Als je er woont is het waarschijnlijk niet meer zo grappig, maar er valt veel te zeggen over de manier waarop ze vasthouden aan eeuwenoude tradities. Zo worden veel recepten al generaties lang in de familie doorgegeven en krijg je in familie restaurants dus echt authentieke gerechten voorgeschoteld “zoals oma die maakte”. Ook weet je vrij zeker dat je in elk restaurant hetzelfde gerecht krijgt als je iets besteld, tenzij het een regionale traditie is om het net even anders te doen. Elke regio heeft zo z’n specialiteiten en daar zijn ze heel erg trots op. Een goede manier om een Italiaan te beledigen is dan ook om te vragen om variaties, zoals een andere soort pasta. Want bij elke saus hoort een specifieke soort pasta die het beste past bij de structuur van de saus.

Hetzelfde geldt overigens voor wijn. Jij mag dan misschien vinden dat witte wijn vooral lekker is in de zomer, omdat het koud is, maar in Italië hoort de wijn bij de maaltijd en drink je wit dus alleen bij vis, kip of vegetarisch. Bij rood vlees hoort rode wijn. En waag het al helemaal niet om als toetje cappuccino te bestellen, dat is een ontbijt drankje.

Ze zullen je er niet voor het restaurant uitzetten (denk ik), maar afkeurende blikken en handgebaren kun je zeker wel verwachten. Wellicht een discussie om je te overtuigen dat je toch echt iets anders moet bestellen.

Zoals ik al zei, ben ik groot fan van de Italiaanse cultuur. Want eten is eigenlijk één van de weinige dingen waar ze zich over opwinden. Verder nemen ze hun tijd, vertrekken treinen en bussen steevast te laat en word je wederom afkeurend aangekeken als je besluit te rennen voor die trein. Haasten doen we niet aan, je hebt alle tijd. En zo niet, dan op de één of andere manier alsnog.

Duurzame Italiaanse tradities

Aangezien eten zo’n belangrijk onderdeel van de cultuur is, is dit ook waar ik veel duurzame tradities heb gevonden. Zoals ik al zei, worden recepten en tradities al generaties lang doorgegeven. Enkele generaties terug hadden we niet zoveel voor handen als nu en veel recepten zijn dan ook geliefd door de eenvoud. Daar staat de Italiaanse keuken sowieso wel om bekend, met weinig ingrediënten maar vooral verse producten iets heerlijks op tafel zetten. Er wordt dus bijvoorbeeld veel gekookt met regionale en seizoensgebonden producten om de kwaliteit te kunnen garanderen. Sterker nog, Italië is de grootste exporteur van onder andere groente, fruit en zuivelproducten, waardoor ze zelf dus veelal producten van eigen bodem gebruiken.

Het fokken van dieren voor voeding was enkele generaties geleden ook helemaal niet zo gebruikelijk en vlees was iets voor speciale gelegenheden. Dit zie je in sommige regio’s nog steeds terug. (Alhoewel andere regio’s dan weer bijna niks vegetarisch aanbieden.) Zo vond ik vooral in Matera heel veel vegetarische recepten omdat ze in dit bergdorpje vroeger het geld niet hadden voor vlees. De enige reden dat er veel vlees op het menu staat, is voor de toeristen die dit toch verwachten.

Brood tot de laatste kruimel

Ook eten ze hier veel oud brood. Ze hebben een heel specifiek lokaal brood, wat al generaties lang door de vrouwen in de familie wordt gebakken en tot de laatste kruimel wordt opgegeten. Je krijgt overal brood bij, en meestal is dat oud en droog. Maar prima om die restjes saus mee op te eten of om te dippen in de soep. Als het echt niet meer gaat wordt er een ovenschotel van gemaakt of croutons. Dit is simpelweg een eeuwenoude traditie waar ze ontzettend trots op zijn, je ziet die broden echt overal. Maar het is dus ook heel duurzaam, want eten wordt niet verspild.

Daar hangt een hele filosofie achter die de basis vormt van de Italiaanse keuken. “La Cucina Povera”, kook met wat je hebt, met zo min mogelijk verspilling. Dit stamt uit de tijd dat we nog geen vrachtwagens, schepen of vliegtuigen hebben om ingrediënten importeren en exporteren. Je moest het dus doen met wat er lokaal beschikbaar was, en met een tegenvallende oogst, kon dan erg weinig zijn. Veel klassiek Italiaanse recepten zijn groot geworden met die filosofie van eenvoud, zoals de pizza margetita en caprese salade. Maar ook de welbekende biscotti koekjes die je bij de koffie krijgt.

Geen to go koffie

Een andere hele duurzame traditie die je overal in Italië ziet is de koffiecultuur. Nog zo’n dingetje waar ik echt groot fan van ben. In Italië is to go koffie niet echt een ding. Ze hebben het wel, maar eigenlijk alleen voor toeristen. De Italianen zelf bestellen een koffie aan de bar, die ze aan de bar opdrinken en dan weer vertrekken. Als je in Italië dus een koffie bestelt, krijg je een schoteltje voor je gezet en daar komt je kopje koffie op te staan. Wil je aan een tafeltje zitten, dan betaal je meestal extra. In Venetië bijvoorbeeld kun je zo 5x zoveel betalen voor een kopje koffie omdat je tafelservice wilt. Italianen drinken vooral espresso’s, dus dat is ook maar 1 slok en weg, beetje zonde om een to go cup voor te gebruiken. Maar hiermee dus ontzettend duurzaam, want je zult Italianen echt niet met to go cups zien lopen.

Treinreizen in Italië

Treinreizen is van oudsher ook dé manier om van A naar B te komen. Het is vrij gebruikelijk dat mensen in stad A wonen en in stad B werken, met flinke afstanden tussen die 2. Het treinnetwerk van Italië is echt fantastisch, ondanks het feit dat ze nooit op tijd vertrekken (altijd een paar minuten te laat, maar zelden met 20 minuten vertraging). Er ligt maar liefst 29.000 km aan spoor en er rijden 9.000 treinen per dag. Ter vergelijking: van Amsterdam naar Sydney is 16.000 km. Er zijn snelle connecties tussen alle grote steden. En dan bedoel ik echt alle grote steden. Je kunt in Venetië instappen en in Lecce in het zuiden uitstappen. Of van Milaan naar Rome. En mensen pakken deze treinen dagelijks, want autorijden is op veel plekken echt niet te doen, met alle smalle straatjes uit de Romeinse tijd.

Behoud van Italiaanse natuur en historie

Maar dit sterke gevoel van traditie is niet alleen gerelateerd aan eten en koffie. Italianen hebben over het algemeen een sterk gevoel voor behoud van dingen zoals ze zijn. Dat kan ze in sommige gevallen flink tegenwerken, maar in sommige gevallen werkt dat juist ook in hun voordeel. Ook de natuur en de oude centra van steden worden uit alle macht beschermd. Italië heeft de meeste UNESCO-locaties van alle landen ter wereld, en als het op de UNESCO lijst staat, moet het beschermd worden. En dat doen ze met veel liefde, want zoals met alles, hechten ze waarde aan die historie. Een voorbeeld hiervan is Alberobello, met de schattige trulli. 

En datzelfde geldt voor de natuur. Ik ben tijdens mijn rondreis in verschillende natuurparken geweest, waar je meestal entree voor moet betalen. Klinkt misschien een beetje raar, waarom moet je betalen om in de natuur te mogen zijn? Maar door toeristen te laten betalen, zorgen ze er wel voor dat er geld is voor onderhoud én ze hebben controle over het aantal bezoekers en wat die daar uitspoken. Je hebt zo een boete te pakken als je op het idee komt om je afval in de natuur te gooien, want er is overal beveiliging.

Dit is misschien niet de meest ontspannen manier om van de natuur te genieten, maar het draagt wel bij aan het behoud van de natuur, wat dan weer heel duurzaam is. Italië heeft namelijk van heel Europa de meeste natuur per vierkante meter. En je raad het al; daar zijn ze trots op.

Is de Italiaanse cultuur een voorbeeld voor duurzaamheid?

Of Italië nu echt zo vooruitstrevend is wat betreft duurzaamheid, weet ik niet. Ze houden dus ook stug vast aan tradities en zijn waarschijnlijk op sommige vlakken moeilijk van gedachte te veranderen. Ik heb op de lokale markten echt meerdere keren plastic zakjes terug moeten geven omdat zwieperen met m’n herbruikbare groentezakje nog steeds niet duidelijk maakte dat ik m’n eigen zakje had.

En ook door die koffie cultuur, waarbij je normaal je koffie gewoon aan de bar drinkt, was het heel verwarrend dat ik mijn eigen herbruikbare beker had. Ik kreeg het enkele keren in een wegwerp beker voor me gezet, met de instructie om het zelf over te gieten. Nog een geliefde Italiaanse filosofie zegt “if it’s not broken, don’t fix it”. Dus zie ze dan maar eens te overtuigen dat bepaalde veranderingen weldegelijk een negatieve impact hebben, en wél gerepareerd moeten worden.

Wel is Italië natuurlijk ook bezig met verduurzaming en zijn er bijvoorbeeld flinke ontwikkelingen wat betreft duurzame machines en technieken voor de landbouw. Er gebeurt dus wel van alles, maar geen enkel land is perfect. Voor jou als reiziger, is het in ieder geval goed nieuws dat je vrij gemakkelijk van de duurzame Italiaanse cultuur kunt genieten!

Maak je Italië reis duurzaam én leuker

Wil je optimaal van de duurzame Italiaanse cultuur genieten? Met deze tips maak jij je volgende reis naar Italië flink duurzaam, én ontzettend leuk!

  • Reis met de trein, uiteraard. Dit is écht heel goed te doen en je kunt vrijwel overal komen.
  • Verblijf in agriturismo’s, dit zijn lokaal gerunde accommodaties die meestal buiten de grote steden liggen. In Toscane vind je er bijvoorbeeld veel.
  • Kies voor kleine, familierestaurants en barretjes. Je herkent ze vaak wel aan het authentieke interieur (vooral de geruite tafelkleden zijn een hit of familiefoto’s aan de muur) en de vaste gasten die aan de bar hangen.
  • Een proeverij doen op een biologische wijngaard, in plaats van de eerste de beste toeristen hotspot
  • Fietsen huren om bijvoorbeeld Toscane te ontdekken
  • Lokale lekkernijen uitproberen. Elke regio in Italië heeft unieke gerechten. Van brood en gebakjes tot pasta’s en visgerechten. Even snel googlen en je weet precies wat je moet proberen. Of vraag het bij het restaurant of de lokale bakker.
  • Of maak ze zelf! Er zijn in Italië eindeloos veel mogelijkheden om bijvoorbeeld je eigen pasta, pizza of limoncello te leren maken. Of ga op truffel jacht in Umbrië.
  • Koop souvenirs zoals pasta, truffel producten of olijfolie op een lokale farmers market in plaats van “made in China” troepjes in een toeristen winkel.
Powered by GetYourGuide